नमस्कार, तुमचं महाराष्ट्र राज्यात चालू असलेल्या सरकारी जॉब्स व योजनांची माहिती देणारे एक विश्वासू पोर्टल मध्ये स्वागत आहे. आज आपण एका अशा विषयावर बोलणार आहोत जो खूप विद्यार्थ्यांच्या, पालकांच्या आणि नोकरी करणाऱ्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय आहे. तो म्हणजे मुक्त विद्यापीठ. खूप जणांच्या मनामध्ये एक शंका असते, एक प्रश्न असतो की बाबा आपण यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठातून किंवा कोणत्याही ओपन युनिव्हर्सिटी मधून शिक्षण घेतोय तर पुढे जाऊन आपल्या डिग्रीला काही किंमत आहे का? आपल्याला नोकरी मिळणार आहे का? समाजामध्ये आपल्याला ते स्थान मिळणार आहे का जे एका रेग्युलर कॉलेजमधून शिकलेल्या विद्यार्थ्याला मिळतं?
मुक्त शिक्षण प्रणालीची गरज आणि व्याप्ती
YCMOU Open University Education : सगळ्यात आधी आपण हे समजून घेतलं पाहिजे की मुक्त शिक्षण प्रणाली ही एक सामाजिक चळवळ आहे. ही एक अशी व्यवस्था आहे जी शिक्षणाची दारं सर्वांसाठी उघडी करून देते. आपली आर्थिक आणि सामाजिक परिस्थिती कशीही असली, तरी शिक्षणापासून कोणीही वंचित राहू नये, हा यामागचा मूळ उद्देश आहे. कामगार असतील, महिला असतील, ज्यांची आर्थिक परिस्थिती नाजूक असेल किंवा ज्यांचं शिक्षण काही कारणास्तव अर्धवट राहिलं असेल, अशा सर्वांना पुन्हा शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्याचं काम मुक्त विद्यापीठांनी केलं आहे.
नॅशनल एज्युकेशन पॉलिसीनुसार, प्रत्येक राज्यामध्ये एक मुक्त विद्यापीठ असावं असं ठरलं होतं आणि त्यानुसारच आपल्या महाराष्ट्रामध्ये यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ (YCMOU) या विद्यापीठाची स्थापना १ जुलै, १९८९ रोजी महाराष्ट्र राज्य विधानमंडळाच्या १९८९ च्या अधिनियम क्रमांक २० द्वारे करण्यात आली, आणि महाराष्ट्राचे महान राजकीय नेते व आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार यशवंतराव चव्हाण यांच्या नावाने ते यथार्थपणे ओळखले जाते. आज या विद्यापीठाचा विस्तार एवढा मोठा झाला आहे की दरवर्षी सुमारे 200 हून अधिक अभ्यासक्रम इथे चालवले जातात आणि दरवर्षी लाखोंच्या आसपास विद्यार्थी इथे ऍडमिशन घेतात. विचार करा, जर एवढ्या मोठ्या संख्येने विद्यार्थी इथे शिकत असतील, तर नक्कीच या डिग्रीला काहीतरी महत्त्व असणारच.
हे शिक्षण नक्की कोणासाठी आहे?
Career Oriented Education : आता बघा, मुक्त विद्यापीठात ऍडमिशन कोण घेतं? तर ज्यांना रोज कॉलेजला जाणं शक्य नाहीये. म्हणजे बघा, खूप मुलं अशी असतात जी कष्टकरी आहेत, जी नोकरी करून आपलं शिक्षण पूर्ण करू इच्छितात. तसंच आपल्याकडे खूप अशा महिला आहेत, ज्यांचं लग्न झालंय किंवा ज्या गृहिणी आहेत, पण त्यांना शिकण्याची इच्छा आहे. अशा सर्वांसाठी मुक्त विद्यापीठ हे एक वरदान ठरलं आहे. ‘डिस्टन्स लर्निंग’ च्या माध्यमातून तुम्ही घरबसल्या तुमचं शिक्षण पूर्ण करू शकता.
याचं वैशिष्ट्य म्हणजे या संदर्भातलं सगळं स्टडी मटेरियल, म्हणजे अभ्यासाचं साहित्य तुम्हाला तुमच्या अभ्यास केंद्रावर मिळतं. तुम्हाला कॉलेजला जायची गरज नाही ऑनलाईल लेक्चर्स अभ्यासकेंद्रानुसार होत असतात, लेक्चर्सला बसण्याची सक्ती नाही. त्यामुळे तुम्ही तुमची नोकरी सांभाळून, तुमचं घर सांभाळून तुमचं शिक्षण पूर्ण करू शकता. आणि महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे हे स्टडी मटेरियल अतिशय उत्तम दर्जाचं असतं. म्हणजे जर तुम्ही इंदिरा गांधी नॅशनल ओपन युनिव्हर्सिटी (IGNOU) सारख्या केंद्रीय मुक्त विद्यापीठाप्रमाणेच YCMOU चेही अभ्याससाहित्य दर्जेदार आहे, सोप्या भाषेत आणि सविस्तर दिलेलं असतं, जेणेकरून विद्यार्थ्याला वाचूनच तो विषय समजेल.
मुक्त विद्यापीठाची डिग्री सरकारी नोकरीसाठी चालते का?
Open University Degree Job Scope : आता येऊया मूळ मुद्द्याकडे. जॉब मिळेल का? याचं उत्तर आहे, हो. नक्कीच मिळेल. बऱ्याच विद्यार्थ्यांच्या मनात संभ्रम असतो की मी मुक्त विद्यापीठातून डिग्री घेतली तर मला गव्हर्नमेंट जॉब मिळेल का? तर मित्रांनो, लक्षात घ्या, सरकारने याला मान्यता दिलेली आहे. ही एक राज्य शासनाची युनिव्हर्सिटी आहे. त्यामुळे एमपीएससी (MPSC) असेल, यूपीएससी (UPSC) असेल, बँकिंगच्या परीक्षा असतील किंवा कोणत्याही सरकारी नोकरीसाठीच्या परीक्षा असतील, तिथे तुम्ही १००% अप्लाय करू शकता.
जेव्हा तुम्ही एमपीएससी किंवा यूपीएससीचा फॉर्म भरता, तेव्हा तिथे स्पष्ट लिहिलेलं असतं की कोणतीही मान्यवर युनिव्हर्सिटी किंवा मुक्त विद्यापीठाची डिग्री तिथे चालते. त्यामुळे “मी मुक्त विद्यापीठातून शिकलोय, म्हणून मला सरकारी नोकरी मिळणार नाही,” हा विचार डोक्यातून काढून टाका. तिथे फक्त तुमची डिग्री बघितली जाते, तुम्ही रेग्युलर केलंय की ओपन मधून, याने काहीही फरक पडत नाही. एकदा का तुम्ही ती पूर्व परीक्षा, मुख्य परीक्षा पास झालात आणि इंटरव्ह्यूला पोहोचलात, तर तिथे तुमचं ज्ञान तपासलं जातं, तुमची युनिव्हर्सिटी नाही.
खाजगी क्षेत्रात काय परिस्थिती आहे?
Private Sector Jobs Open University : आता राहिला प्रश्न प्रायव्हेट सेक्टरचा, म्हणजे खाजगी कंपन्यांचा. तिथे काय होतं? बघा, खाजगी कंपन्यांमध्ये तुमची डिग्री तर महत्त्वाची आहेच, पण त्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचं आहे तुमचं स्किल. तुमच्यात काय कौशल्य आहे. आजकालच्या काळात फक्त डिग्रीचा कागद असून चालत नाही. तुमच्याकडे प्रॅक्टिकल नॉलेज किती आहे, तुम्हाला काम किती येतं, हे जास्त बघितलं जातं.
काही लोक म्हणतात की ओपनच्या मुलांना कॅम्पस प्लेसमेंट नसतं किंवा कंपन्या त्यांना घेत नाहीत. हे काही अंशी खरं असू शकतं, पण ते पूर्ण सत्य नाही. जर तुमच्याकडे टॅलेंट असेल, तुमच्याकडे स्किल असेल, तर बहुतेक private कंपन्या degree + skill + experience पाहतात. काही premium MNCs मध्ये regular degree preference असू शकते. त्यांना फक्त काम हवं असतं. त्यामुळे मुक्त विद्यापीठातून डिग्री घेत असतानाच, तुम्ही पॅरलल काहीतरी स्किल डेव्हलप करणं खूप गरजेचं आहे. कॉम्प्युटर कोर्सेस असतील, लँग्वेज कोर्सेस असतील किंवा तुमच्या क्षेत्राशी निगडित इतर काही गोष्टी असतील, त्या तुम्ही शिकल्या पाहिजेत.
मानसिकता बदलण्याची गरज
Education Mindset Change : आपल्याकडे अजूनही एक मानसिकता आहे की “पोरगं वाया गेलं म्हणून त्याला ओपनला टाकलं” किंवा “कमी मार्क मिळाले म्हणून ओपनला गेला”. पण ही विचारसरणी आता बदलायला हवी. कारण आज लाखो विद्यार्थी स्वतःच्या पायावर उभे राहून, नोकरी करून शिक्षण घेत आहेत. ते काही “वाया गेलेले” नाहीत, उलट ते जास्त जबाबदार आहेत कारण ते कमवा आणि शिका (Earn and Learn) या तत्त्वावर चालत आहेत.
मुक्त विद्यापीठाची डिग्री ही तुमच्या करिअरमध्ये एक अडथळा नसून एक संधी आहे. जर तुमचं शिक्षण काही कारणास्तव थांबलं असेल, तर ते पूर्ण करण्यासाठी यापेक्षा उत्तम पर्याय दुसरा नाही. आणि ही डिग्री घेतल्यावर तुम्हाला पुढे उच्च शिक्षणासाठी सुद्धा संधी मिळते. तुम्ही पोस्ट ग्रॅज्युएशन करू शकता, परदेशात शिक्षणासाठी जाऊ शकता. तिथे कुठेही तुम्हाला अडवलं जात नाही. सर्व ठिकाणी या डिग्रीला समान दर्जा आणि समान सन्मान आहे.
निष्कर्ष : त्यामुळे मित्रांनो, जर तुम्ही मुक्त विद्यापीठातून शिक्षण घेत असाल किंवा घेण्याचा विचार करत असाल, तर अजिबात घाबरू नका. मनातला न्यूनगंड काढून टाका. “लोक काय म्हणतील” याचा विचार करू नका. तुमची डिग्री कायदेशीर आहे, वॅलिड आहे आणि तुम्हाला नोकरीच्या सर्व संधी उपलब्ध आहेत. फक्त गरज आहे ती म्हणजे स्वतःवर विश्वास ठेवण्याची आणि सतत नवीन गोष्टी शिकत राहण्याची. शेवटी, तुमचं भविष्य तुमच्या हातात आहे, युनिव्हर्सिटीच्या हातात नाही. तुम्ही किती मेहनत घेता, यावर तुमचं यश अवलंबून असतं.
तर हा होता आजचा विषय. तुम्हाला काय वाटतं मुक्त विद्यापीठाबद्दल? तुमचे काही अनुभव असतील किंवा काही प्रश्न असतील तर खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की सांगा. लेख आवडला असेल तर आपल्या मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करा.
1: मुक्त विद्यापीठाची डिग्री सरकारी नोकरीसाठी वैध आहे का?
होय. UGC मान्यताप्राप्त मुक्त विद्यापीठांची डिग्री MPSC, UPSC, बँकिंग, SSC व इतर सर्व सरकारी नोकऱ्यांसाठी पूर्णपणे वैध आहे. रेग्युलर आणि ओपन डिग्रीमध्ये कायदेशीर फरक केला जात नाही.
2: यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाची (YCMOU) डिग्री चालते का?
contentReference[oaicite:0]{index=0} हे महाराष्ट्र शासनाचे मान्यताप्राप्त राज्य मुक्त विद्यापीठ आहे आणि त्याची डिग्री सर्व ठिकाणी ग्राह्य धरली जाते.
3: मुक्त विद्यापीठातून शिक्षण घेतल्यावर खाजगी नोकरी मिळते का?
हो, मिळते. खाजगी क्षेत्रात डिग्रीसोबतच स्किल्स, अनुभव आणि practical knowledge याला जास्त महत्त्व दिले जाते. योग्य कौशल्य असल्यास ओपन युनिव्हर्सिटीचा शिक्का अडथळा ठरत नाही.
4: मुक्त विद्यापीठातून शिकून पुढे MPSC / UPSC परीक्षा देता येते का?
होय, नक्कीच. MPSC, UPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांच्या अर्जामध्ये “Any recognized university” अशी अट असते, त्यामुळे मुक्त विद्यापीठाची डिग्री मान्य आहे.
5: मुक्त विद्यापीठ कोणासाठी सर्वात योग्य आहे?
मुक्त विद्यापीठ हे नोकरी करणारे, गृहिणी, शिक्षण अर्धवट सोडलेले विद्यार्थी, आर्थिक अडचणीत असलेले, Earn & Learn करणारे आणि वयाच्या मर्यादेमुळे रेग्युलर कॉलेज न मिळालेले विद्यार्थी यांच्यासाठी सर्वात योग्य पर्याय आहे.